Phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ của cơ sở: người lập, mẫu áp dụng và cách tổ chức diễn tập

Một phương án chung cho chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ

Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 giao người đứng đầu cơ sở tổ chức xây dựng, thực tập phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ sử dụng lực lượng, phương tiện tại chỗ (khoản 1 Điều 10), và “có phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ” là một điều kiện an toàn của cơ sở (điểm đ khoản 1 Điều 23).

Điểm đáng chú ý là ở cấp cơ sở, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (CNCH) nằm trong một phương án thống nhất theo Mẫu số PC06. Các phương án khác do chủ phương tiện hoặc cơ quan Công an xây dựng:

Căn cứ pháp lý: Điều 15 Nghị định 105/2025/NĐ-CP và Điều 12 Thông tư 36/2025/TT-BCA. Với cơ sở thuộc Phụ lục II (có nguy hiểm về cháy, nổ), người đứng đầu cơ sở phối hợp với cơ quan Công an khi xây dựng và thực tập phương án PC08 (khoản 3 Điều 10 Luật).

Nội dung của phương án theo Mẫu số PC06

Khoản 1 Điều 15 Nghị định 105/2025/NĐ-CP yêu cầu phương án của cơ sở có năm nhóm nội dung. Mẫu PC06 sắp xếp các nội dung này thành những phần dễ điền như sau:

1. Sơ đồ tổng mặt bằng (khổ A4 trở lên): thể hiện đường và lối thoát nạn, vị trí trụ, bể, bến lấy nước chữa cháy, vị trí phương tiện, thiết bị chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ theo từng khu vực, hạng mục.
2. Thông tin cơ sở: gồm tên, địa chỉ, người đứng đầu, số điện thoại và cách tổ chức lực lượng tại chỗ (đội PCCC và CNCH, đội trưởng, số người huy động được trong và ngoài giờ làm việc).
3. Bảng thống kê phương tiện và hệ thống: gồm bình chữa cháy, hệ thống báo cháy tự động, hệ thống chữa cháy tự động, họng nước, trạm bơm. Bảng chỉ thống kê các phương tiện bảo đảm chất lượng.
4. Nguồn nước chữa cháy bên trong và bên ngoài cơ sở, kèm trữ lượng hoặc lưu lượng.
5. Danh bạ liên lạc: số báo cháy, cứu nạn, cứu hộ 114 và số điện thoại của Ủy ban nhân dân cấp xã, Công an, điện lực, cấp nước, y tế.
6. Tính chất, đặc điểm nguy hiểm về cháy, nổ, độc, tai nạn, sự cố theo từng công năng, gồm quy mô, kết cấu, nguyên liệu và hàng hóa dễ cháy, khả năng cháy lan.
7. Tình huống giả định trong và ngoài giờ làm việc tại khu vực nguy hiểm, kèm cách dùng lực lượng, phương tiện tại chỗ để thoát nạn, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ.
8. Lưu ý an toàn khi chữa cháy liên quan đến chất, hàng hóa nguy hiểm, như khả năng gây nổ, khói, khí độc và nguy cơ sập đổ.

Phương án PC06 là một tài liệu trong hồ sơ PCCC và CNCH của cơ sở (điểm đ khoản 1 Điều 4 Nghị định 105/2025/NĐ-CP). Danh mục hồ sơ đầy đủ được trình bày tại bài hồ sơ PCCC nhà xưởng 2026.

Cách lập phương án sát thực tế nhà xưởng

• Khảo sát thực địa cùng đội PCCC cơ sở: đánh dấu kho nguyên liệu dễ cháy, khu sơn, lò hơi, tủ điện tổng, kho hóa chất, khu sạc xe nâng, nơi tập trung đông công nhân.
• Chọn tình huống theo rủi ro thực tế, ví dụ cháy kho thành phẩm ban đêm, cháy tủ điện giờ cao điểm, rò rỉ hóa chất, người mắc kẹt trên tầng lửng hoặc trong không gian hạn chế. Điểm d khoản 1 Điều 15 Nghị định 105/2025/NĐ-CP yêu cầu có tình huống giả định cả trong và ngoài giờ làm việc.
• Tính lực lượng theo ca: số người có mặt vào ca đêm và cuối tuần thường ít hơn nhiều, vì vậy phương án nên phân vai cho đúng những người có mặt.
• Vẽ sơ đồ dễ đọc: dùng ký hiệu, màu sắc thống nhất và cập nhật theo mặt bằng hiện tại.
• Ghi chú rủi ro đặc thù: nêu rõ hóa chất theo bảng dữ liệu an toàn (SDS/MSDS – Safety Data Sheet), pin lithium, khí nén và bụi dễ cháy.

Người đứng đầu cơ sở có trách nhiệm cập nhật, bổ sung, chỉnh lý phương án khi có thay đổi một trong các nội dung trên, ví dụ mở rộng xưởng, đổi bố trí kho, thay đổi quy mô lao động hoặc trang bị thêm hệ thống (khoản 5 Điều 15).

Thực tập phương án: tần suất và cách ghi nhận

Theo khoản 1 Điều 16 Nghị định 105/2025/NĐ-CP, phương án của cơ sở được thực tập như sau:

• Định kỳ ít nhất một lần trong năm. Mỗi lần có thể tập một hoặc nhiều tình huống, sao cho tất cả tình huống giả định trong phương án lần lượt được thực tập.
• Đột xuất: khi có yêu cầu của người hoặc cơ quan có thẩm quyền để bảo vệ các sự kiện đặc biệt tại địa phương.
• Ghi nhận kết quả: kết quả được ghi vào báo cáo kết quả thực hiện công tác PCCC và CNCH của cơ sở theo Mẫu số PC04, hoặc cập nhật trên hệ thống Cơ sở dữ liệu về PCCC, CNCH và truyền tin báo cháy.

Báo cáo PC04 được gửi Ủy ban nhân dân cấp xã, cơ quan Công an hoặc cơ quan chuyên môn về xây dựng trực tiếp quản lý (hoặc cập nhật trên hệ thống dữ liệu) trước ngày 15/06 và trước ngày 15/12 hằng năm (khoản 2 Điều 14). Nhiều nhà máy chọn tổ chức diễn tập lớn vào dịp ngày 04/10, Ngày toàn dân phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ (Điều 12 Luật), để kết hợp tuyên truyền cho toàn bộ người lao động.

Đối với phương án của cơ quan Công an, cơ quan Công an thông báo bằng văn bản cho người đứng đầu cơ sở và các bên được huy động ít nhất 05 ngày trước buổi thực tập (khoản 2 Điều 16).

Kịch bản tổ chức một buổi diễn tập hiệu quả

1. Chuẩn bị: chọn một tình huống trong phương án chưa được thực tập; phân vai chỉ huy, báo cháy, chữa cháy ban đầu, cắt điện, hướng dẫn sơ tán, sơ cấp cứu và đón xe chữa cháy; thông báo lịch cho các bộ phận.
2. Phát lệnh: kích hoạt báo cháy, người phát hiện báo tin theo đúng quy trình trong phương án.
3. Chữa cháy ban đầu: đội PCCC cơ sở sử dụng bình chữa cháy, họng nước theo đúng vị trí trên sơ đồ.
4. Sơ tán: người lao động di chuyển theo lối thoát nạn về điểm tập kết, tổ trưởng tiến hành điểm danh.
5. Cứu nạn, cứu hộ: đưa “người bị nạn” giả định ra ngoài và sơ cấp cứu.
6. Đón lực lượng chuyên nghiệp: người được phân công mở cổng, chỉ dẫn nguồn nước và cung cấp thông tin về hóa chất.
7. Rút kinh nghiệm: ghi lại thời gian sơ tán, số người tham gia, điểm làm tốt và điểm cần cải thiện, sau đó cập nhật phương án nếu cần.

Hồ sơ mỗi buổi diễn tập nên gồm kế hoạch, danh sách người tham gia, ảnh và biên bản rút kinh nghiệm. Đây là bộ bằng chứng mà người đánh giá của khách hàng thường đề nghị xem khi audit nhà máy, bên cạnh diễn tập sơ tán theo tiêu chuẩn riêng của họ.

Danh mục kiểm tra phương án và diễn tập

• Phương án được lập đúng Mẫu PC06, có chữ ký phê duyệt của người đứng đầu cơ sở và ghi rõ năm.
• Sơ đồ tổng mặt bằng khớp với mặt bằng hiện tại và bản sao được treo ở vị trí dễ thấy.
• Danh sách đội PCCC và CNCH, số người huy động được trong và ngoài giờ làm việc vẫn còn đúng.
• Bảng thống kê phương tiện khớp với thực tế và với Sổ theo dõi phương tiện.
• Phương án có tình huống giả định cả trong và ngoài giờ làm việc, và các tình huống đã thực tập trong năm được đánh dấu.
• Kết quả thực tập đã được đưa vào báo cáo PC04 hoặc cập nhật trên hệ thống dữ liệu.
• Cơ sở thuộc Phụ lục II có đầu mối phối hợp với Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH về phương án PC08.

Mẫu biểu có thể được điều chỉnh khi văn bản pháp luật thay đổi, vì vậy doanh nghiệp nên kiểm tra lại mẫu đang áp dụng trước khi phê duyệt phương án năm mới.

Câu hỏi thường gặp

Xem thêm

Nguồn tham khảo