Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024: những điểm mới doanh nghiệp sản xuất cần nắm

Tổng quan: đạo luật gọn hơn, thủ tục hành chính ít hơn

Luật số 55/2024/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 29/11/2024, gồm 8 chương, 55 điều, và có hiệu lực từ ngày 01/07/2025 (Điều 54). Từ ngày đó, Luật Phòng cháy và chữa cháy số 27/2001/QH10 (đã sửa đổi năm 2013 và 2023) hết hiệu lực. Theo Cục Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, luật mới giảm số thủ tục hành chính từ 37 xuống còn 10.

Doanh nghiệp nên nắm hệ thống văn bản hướng dẫn và sửa đổi đi kèm luật như sau:

Điều kiện an toàn của cơ sở: danh mục rõ ràng để doanh nghiệp tự rà soát

Điều 23 của luật liệt kê các điều kiện an toàn về phòng cháy mà một cơ sở (bao gồm nhà máy, kho) cần đáp ứng. Doanh nghiệp có thể dùng danh mục này làm khung chuẩn để tự đối chiếu:

1. Nội quy PCCC và CNCH phù hợp với loại hình cơ sở.
2. Phương tiện, hệ thống PCCC và CNCH theo quy định.
3. Thiết bị truyền tin báo cháy kết nối hệ thống Cơ sở dữ liệu về PCCC, CNCH và truyền tin báo cháy; khai báo, cập nhật dữ liệu theo lộ trình.
4. Giải pháp về khoảng cách, đường và bãi đỗ cho xe chữa cháy, thoát nạn, ngăn cháy lan, chống khói, hệ thống điện phục vụ PCCC.
5. Phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ.
6. Đội PCCC và CNCH cơ sở hoặc chuyên ngành, hoặc người được phân công nhiệm vụ.

Khi nhiều công ty cùng thuê chung một khu nhà xưởng, từng đơn vị phải có nội quy riêng, kiểm soát nguồn lửa, nguồn nhiệt trong phần mình quản lý và cử người tham gia đội PCCC chung của cơ sở (khoản 2 Điều 23).

Luật cũng bổ sung yêu cầu về điện cho sản xuất (Điều 24): thiết bị điện dùng trong môi trường nguy hiểm cháy, nổ là thiết bị chuyên dụng theo quy định. Người đánh giá an toàn của khách hàng thường kiểm tra điểm này tại khu sơn, khu hóa chất và kho dung môi.

Cứu nạn, cứu hộ trở thành một phần của công tác PCCC tại nhà máy

Cả tên gọi và nội dung của luật đều đặt cứu nạn, cứu hộ song hành với phòng cháy, chữa cháy. Luật có chương riêng về cứu nạn, cứu hộ, quy định các tình huống, trách nhiệm và người chỉ huy (Điều 32 đến Điều 35). Với doanh nghiệp, điều này thể hiện qua các việc cụ thể sau:

• Nội quy, phương án và đội của cơ sở đều mang tên “phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ”.
• Phương án của cơ sở bao gồm cả chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, được lập theo Mẫu số PC06 của Nghị định 105/2025/NĐ-CP.
• Nội dung huấn luyện có thêm kiến thức, kỹ năng thoát nạn, cứu người bị nạn, sơ cấp cứu (Điều 28 Nghị định 105/2025/NĐ-CP).

Khoản 3 Điều 8 quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở, gồm: tuyên truyền và tổ chức huấn luyện, thành lập đội, ban hành nội quy, kiểm tra và đôn đốc, xây dựng và thực tập phương án, trang bị và duy trì phương tiện, lập và quản lý hồ sơ, khai báo dữ liệu. Chi tiết về phương án được trình bày ở bài phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ của cơ sở.

Thẩm định thiết kế thay cho thẩm duyệt, chủ đầu tư chủ động nghiệm thu

Luật dùng thống nhất thuật ngữ thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy và sửa Luật Xây dựng, thay từ “thẩm duyệt” bằng “thẩm định” (Điều 53). Việc thẩm định được phân chia theo nội dung (Điều 16, Điều 17):

• Phần giải pháp xây dựng (khoảng cách, đường cho xe chữa cháy, thoát nạn, bậc chịu lửa và ngăn cháy lan, chống khói) do cơ quan chuyên môn về xây dựng, người quyết định đầu tư hoặc chủ đầu tư thẩm định tùy loại dự án.
• Phần hệ thống điện phục vụ PCCC và phương tiện, hệ thống PCCC do cơ quan Công an thẩm định với công trình thuộc danh mục.

Về nghiệm thu, luật giao chủ đầu tư tổ chức nghiệm thu từng phần, từng hạng mục, từng hệ thống và chịu trách nhiệm về kết quả (Điều 18). Từ năm 2026, Nghị quyết 66.18/2026/NQ-CP và Nghị định 347/2026/NĐ-CP đã bỏ thủ tục cơ quan Công an kiểm tra công tác nghiệm thu. Chủ đầu tư tự nghiệm thu theo thiết kế đã được thẩm định và khai báo trên hệ thống Cơ sở dữ liệu trước khi đưa công trình vào hoạt động. Nội dung chi tiết được trình bày trong hai bài chuyên sâu: thẩm định thiết kế PCCC nhà xưởng và nghiệm thu PCCC và cơ chế chủ đầu tư tự nghiệm thu.

Chuyển đổi số: truyền tin báo cháy và khai báo dữ liệu

Luật tạo nền tảng cho hệ thống Cơ sở dữ liệu về PCCC, CNCH và truyền tin báo cháy do lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH quản lý (Điều 52). Cơ sở cần lên kế hoạch theo các mốc sau:

Người đứng đầu cơ sở có trách nhiệm trang bị, duy trì và tự chi trả chi phí duy trì thiết bị truyền tin báo cháy (Điều 25 Nghị định 105/2025/NĐ-CP). Dữ liệu đã được chia sẻ từ hệ thống của cơ quan khác thì không phải khai báo lại. Hồ sơ PCCC được phép lưu ở dạng giấy, dạng điện tử hoặc kết hợp cả hai.

Lực lượng tại chỗ và huấn luyện: quy định cụ thể về số người và số giờ

Luật xác định bốn lực lượng gồm Cảnh sát PCCC và CNCH, lực lượng cơ sở, lực lượng chuyên ngành và dân phòng (Điều 36). Nghị định 105/2025/NĐ-CP lượng hóa cụ thể như sau:

• Cơ sở thuộc diện quản lý có từ 20 người thường xuyên làm việc trở lên phải thành lập Đội PCCC và CNCH cơ sở. Cơ sở có dưới 20 người thì phân công người thực hiện nhiệm vụ bằng văn bản.
• Khu công nghiệp, cụm công nghiệp từ 75 ha trở lên và một số loại cơ sở lớn phải thành lập đội chuyên ngành.
• Huấn luyện nghiệp vụ được tổ chức định kỳ 05 năm một lần và bồi dưỡng hằng năm, với số giờ quy định theo từng đối tượng.

Chứng nhận huấn luyện cấp trước ngày 01/07/2025 vẫn được sử dụng đến hết thời hạn ghi trên chứng nhận (khoản 3 Điều 55). Chi tiết được trình bày ở bài lực lượng PCCC cơ sở và huấn luyện nghiệp vụ.

Những việc nhà máy nên thực hiện ngay

1. Cập nhật nội quy, bảng tên, biểu mẫu theo tên gọi mới “phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ”.
2. Rà soát hồ sơ PCCC của cơ sở theo danh mục tài liệu từ điểm a đến điểm o khoản 1 Điều 4 Nghị định 105/2025/NĐ-CP (đã sửa đổi bởi Nghị định 347/2026/NĐ-CP).
3. Lập kế hoạch và ngân sách cho thiết bị truyền tin báo cháy trước mốc 01/07/2027.
4. Kiểm tra quy mô lao động để thành lập hoặc kiện toàn đội PCCC và CNCH cơ sở, đồng thời lên lịch huấn luyện, bồi dưỡng.
5. Rà soát lại phương án theo Mẫu số PC06 và lịch thực tập trong năm.
6. Với dự án xây mới hoặc cải tạo, tra cứu danh mục thẩm định mới (Phụ lục III ban hành kèm Nghị định 347/2026/NĐ-CP) ngay từ giai đoạn thiết kế.
7. Chuẩn bị bản tóm tắt bằng tiếng Anh về hệ thống văn bản mới để giới thiệu khi khách hàng nước ngoài đánh giá nhà máy.

Quốc hội đã đưa dự án luật sửa đổi Luật PCCC và CNCH vào chương trình xem xét theo thủ tục rút gọn tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026). Vì vậy, doanh nghiệp nên theo dõi văn bản mới trước khi hoàn thiện hồ sơ cho các dự án lớn.

Câu hỏi thường gặp

Xem thêm

Nguồn tham khảo